Infantino, lá thư cải tổ FIFA và bài toán 211 lá phiếu trước tháng 3 năm 2026

Ngày 22 tháng 9 năm 2026, tại Berlin, Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Đức (DFB) Bernd Neuendorf gọi lá thư của Chủ tịch FIFA Gianni Infantino gửi tới 211 liên đoàn thành viên là “một mưu tính lộ liễu để bảo đảm việc tái đắc cử vào năm sau”. Lá thư được gửi đi trước đó một ngày, ngày 21 tháng 9 năm 2026, và Reuters công bố nội dung.

Đọc lướt, người ta thấy một văn bản cải tổ. Đọc kỹ, đó là một văn bản vận động tranh cử được đóng gói bằng ngôn ngữ quản trị. Trong phần nội dung mà Reuters trích dẫn, câu khiến tôi dừng lại lâu nhất nằm gần cuối: Infantino khẳng định lập trường của các liên đoàn thành viên về các đề xuất hay vấn đề quản trị sẽ không ảnh hưởng đến cách FIFA đối xử với họ, và các chương trình phát triển, đoàn kết vẫn tiếp tục theo quy định hiện hành.

Người không nắm quyền phân bổ tiền sẽ không cần viết câu đó. Việc phải cam kết rằng lá phiếu không bị trả đũa cho thấy đã có người tin nó có thể bị trả đũa. Từ điểm neo ấy, lá thư nên được đọc như một bảng cân đối quyền lực.

Diễn tiến bắt đầu từ một đề xuất thương mại. Trong năm 2026, FIFA theo đuổi kế hoạch bán 20% cổ phần của một thực thể mới nắm quyền khai thác thương mại các giải đấu do FIFA tổ chức, trong đó có World Cup, cho nhà đầu tư tư nhân.

Phản ứng đến nhanh và có tổ chức. UEFA, Liên đoàn Bóng đá châu Á (AFC) và CONCACAF đồng loạt phản đối, thậm chí đe dọa tẩy chay các giải đấu của FIFA. Các liên đoàn châu lục nói họ không được tham vấn ở bất kỳ giai đoạn nào và Infantino hành động đơn phương. UEFA tuyên bố đã mất niềm tin vào vị chủ tịch đương nhiệm và yêu cầu thay đổi lãnh đạo. Kế hoạch bị gác lại vào tháng 7 năm 2026.

Đến giữa tháng 9 năm 2026, Infantino chuyển giọng. Ông đề nghị một cuộc rà soát độc lập quy trình ra quyết định của FIFA, đồng thời nói sẽ tham vấn các liên đoàn châu lục, liên đoàn thành viên và các bên liên quan về việc củng cố quy trình ấy.

Mốc thời gian đáng chú ý: Đại hội FIFA bầu chủ tịch diễn ra tháng 3 năm 2026. Các nguồn tin thân cận với cuộc thảo luận nói với Reuters trong tháng 9 năm 2026 rằng Infantino vẫn nắm đủ số phiếu để thắng, khiến phe đối lập chuyển mục tiêu từ lật ghế sang hạn chế quyền lực của ông.

Với Việt Nam, câu chuyện này không nằm ở Zurich. Liên đoàn Bóng đá Việt Nam (VFF) là một trong 211 liên đoàn thành viên, nghĩa là nắm đúng một lá phiếu trong tổng số 211. AFC, tổ chức mà VFF là thành viên, là một trong ba liên đoàn châu lục đã ký yêu cầu thay đổi lãnh đạo FIFA.

Trước khi bàn tới việc ai đúng, cần tách hai tầng khác nhau của lá thư. Tầng thứ nhất là nội dung cải tổ: rà soát độc lập quy trình ra quyết định. Tầng thứ hai là cơ chế vận động: đối tượng nhận thư, thời điểm gửi thư, và điều khoản cam kết không trả đũa. Tầng thứ hai mới là tầng quyết định.

Vì sao điều khoản cam kết kia lại quan trọng đến vậy. Bởi FIFA phân phối nguồn lực tài chính trực tiếp cho các liên đoàn thành viên qua chương trình phát triển. Theo công bố của FIFA cho chu kỳ Forward 3.0 giai đoạn 2026 đến 2026, mỗi liên đoàn thành viên được tiếp cận tối đa 8 triệu USD.

Nhân 8 triệu USD với 211 liên đoàn thành viên, kết quả rơi vào khoảng 1,688 tỷ USD cho một chu kỳ bốn năm. Đó là quy mô dòng tiền mà một lá phiếu ở Đại hội FIFA có thể tác động tới. Với một liên đoàn có ngân sách hoạt động hằng năm chỉ vài triệu USD, khoản tiền ấy không phải chi tiết hành chính, mà là toàn bộ khả năng tồn tại của hệ thống đào tạo trẻ, sân bãi và giải vô địch quốc gia.

Nguồn lực thứ hai là suất dự giải. World Cup 2026 mở rộng lên 48 đội với 104 trận, diễn ra từ ngày 11 tháng 6 đến ngày 19 tháng 7 năm 2026 tại Mỹ, Canada và Mexico. Châu Á lần đầu được phân bổ 8 suất trực tiếp cùng 1 suất đá play-off liên châu lục. Người ngồi ghế chủ tịch FIFA không tự quyết định số suất này, nhưng có ảnh hưởng lớn tới cách cơ chế phân bổ được vận hành và được diễn giải.

Nói cách khác, lá thư của Infantino đã dịch chuyển chủ đề từ câu hỏi ai sở hữu quyền thương mại của FIFA sang câu hỏi FIFA ra quyết định như thế nào. Chuyển từ câu hỏi về tài sản sang câu hỏi về thủ tục là nước đi có lợi cho người đang nắm ghế, vì người nắm ghế luôn có lợi thế định nghĩa thủ tục. Tài sản thì có thể đếm, định giá và đem ra tòa. Thủ tục thì mờ hơn, chậm hơn, và luôn cần một người đứng ra chủ trì.

Đó là lý do câu hỏi quan trọng nhất về cuộc rà soát độc lập không phải là nó có diễn ra hay không, mà là ai viết điều khoản tham chiếu, ai trả tiền, ai chọn thành viên hội đồng rà soát, và ai là người đầu tiên nhận báo cáo cuối cùng. Mọi tranh luận đều có một lớp dữ liệu chưa được lật, và ở vụ này, lớp dữ liệu ấy chính là các điều khoản tham chiếu.

Số học bầu cử cũng cần được đặt lên bàn cùng lúc. FIFA có 211 liên đoàn thành viên, và người thắng cần đa số phiếu hợp lệ. Nguồn tin của Reuters nói Infantino đã có đủ số đó. Hai đối thủ lớn nhất của ông ở châu Âu không tìm được ứng viên đủ sức ra tranh cử. Yêu cầu thay đổi lãnh đạo khi không có ai thay thế sẽ trở thành một khẩu hiệu không có cơ chế thực hiện.

Ở đây, kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi có ích theo một cách bất ngờ. Trong nhiều mùa V-League, tôi ghi lại số liệu của những đội tuyên bố xây dựng lối chơi kiểm soát bóng, rồi đối chiếu với tỷ lệ đường chuyền dài và số lần mất bóng ở phần sân nhà. Khoảng cách giữa lời tuyên bố và dữ liệu vận hành luôn là nơi sự thật trú ngụ, và nó không phụ thuộc vào việc người phát ngôn có thành thật hay không. Ban huấn luyện thường tin vào điều mình đang nói, trong khi dữ liệu chỉ ghi lại điều đội bóng đang làm.

Cầu thủ tạo khoảnh khắc, hệ thống tạo cầu thủ. Một chủ tịch tạo ra một thông cáo, nhưng cấu trúc quyền lực mới tạo ra kết quả bỏ phiếu. Thay ghế người vận hành mà giữ nguyên cấu trúc thì ba năm sau sẽ có người khác ngồi cùng một chiếc ghế, đối mặt cùng một loại khủng hoảng.

Đến đây tôi phải tách luận điểm khỏi cách chứng minh, vì tôi có thể sai ở cả hai.

Khả năng sai thứ nhất: Bernd Neuendorf không phải người quan sát trung lập. Ông là thành viên Hội đồng FIFA, cơ quan ra quyết định chính của tổ chức, đồng thời là chủ tịch liên đoàn thành viên của UEFA. Gọi lá thư là mưu tính cũng là một hành vi chính trị được tính toán. Châu Âu nắm số phiếu lớn và nắm phần lớn tiền bản quyền truyền hình; một FIFA tập trung quyền lực là mối đe dọa với họ, và việc châu Âu phản đối không tự động biến châu Âu thành bên đúng.

Khả năng sai thứ hai: đề xuất rà soát độc lập có nội dung thật. Nếu điều khoản tham chiếu được viết nghiêm túc, đây là cải cách mà chính các liên đoàn nhỏ đã đòi nhiều năm. Cải tổ từ bên trong thường đi được xa hơn cải tổ từ bên ngoài, vì người khởi xướng còn giữ được quyền lực để thực thi. Ở chiều ngược lại, một FIFA bị đánh sập uy tín có thể kéo theo rủi ro cho toàn bộ dòng tiền phát triển mà các liên đoàn nhỏ đang sống dựa vào.

Khả năng sai thứ ba, và đây là điều tôi tự nhắc mình thường xuyên nhất: năm 2026, tôi viết rằng Đức bị loại khỏi World Cup vì thiếu một trung phong thật. Đọc lại dữ liệu sau đó, tôi thấy chẩn đoán của mình sai, dù kết quả thì đúng. Sai ở World Cup 2026 dạy tôi nhiều hơn đúng cả mùa giải. Với lá thư này, Infantino hoàn toàn có thể tái đắc cử, và phe phản đối hoàn toàn có thể đúng về bản chất vấn đề — hai điều đó không loại trừ nhau.

Một điều nữa cần nói rõ: các liên đoàn nhỏ ở châu Á, châu Phi hay Caribbean có lý do riêng để không muốn một cuộc chiến quyền lực kéo dài. Với họ, một FIFA ổn định và giải ngân đúng hạn có giá trị thực tế cao hơn một cuộc bầu cử có tính cạnh tranh. Cách nhìn đó không hèn nhát, nó chỉ đặt thứ tự ưu tiên khác với UEFA.

Nếu muốn biết lá thư này là cải tổ thật hay vận động tranh cử, có ba thứ kiểm chứng được trước tháng 3 năm 2026. Thứ nhất, điều khoản tham chiếu của cuộc rà soát độc lập có được công bố trước tháng 12 năm 2026 hay không, và có ghi rõ tên đơn vị kiểm toán bên ngoài hay không. Thứ hai, UEFA có đưa được một ứng viên ra trước hạn chót đề cử hay không. Thứ ba, AFC có thay đổi lập trường sau đại hội của mình hay không, vì lá phiếu của VFF nằm trong khối đó.

Bóng đá không cần bạn tin, nó cần bạn kiểm chứng. Và trong vòng mười tám tháng tới, thứ duy nhất có thể kiểm chứng một cách công khai vẫn là ba câu hỏi ở trên, chứ không phải giọng điệu của bất kỳ ai trong căn phòng ấy.