Hà Lan và cú ngã biết đứng dậy: Reijnders chạm vào vùng đất trũng

Phút bù giờ, bóng bật ra từ một pha tranh chấp lộn xộn trong vòng cấm, và Reijnders lao vào như thể cả trận đấu đang chờ đúng cái chân ấy. Cú vô-lê cận thành găm thẳng vào lưới. Sân vỡ ra. Nhưng điều tôi nhớ nhất lại là khoảnh khắc ngay trước đó — tiếng hít thở của một tập thể vừa bị đẩy xuống đáy và đang tự kéo mình lên. Một trận đấu mà tỷ số 2-2 kể một câu chuyện, còn những bàn thắng bị tước đi lại kể một câu chuyện khác. Trong cùng một buổi tối, bóng vào lưới ba lần và niềm vui bị nuốt lại ba lần: một bàn của Tzolis, hai bàn của Dumfries. Ranh giới mong manh giữa khoảnh khắc và lỗi việt vị chưa bao giờ lộ ra rõ đến vậy.

Tôi ngồi lại rất lâu sau tiếng còi mãn cuộc. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu ở Nations League suốt nhiều năm, tôi học được rằng giải đấu này hiếm khi sản sinh những hệ thống chiến thuật tân kỳ. Nó là nơi các đội tuyển thử nghiệm, vá víu, và đôi khi để lộ những vết nứt mà vòng loại World Cup sẽ phóng đại lên gấp nhiều lần. Trận Hà Lan gặp Hy Lạp ở bảng A2 là một ví dụ gần như hoàn hảo cho điều đó: một hiệp một bị bỏ rơi, một hiệp hai được cứu vớt, và ở giữa là một khoảng nghỉ mà tôi tin ban huấn luyện Hà Lan đã dùng để đập đi xây lại cách chơi của mình.

Bối cảnh cần được đặt đúng chỗ. Cả hai đội bước vào trận này với thành tích bất bại tại bảng đấu, nghĩa là không ai chịu áp lực phải thắng bằng mọi giá. Hà Lan, với tư cách một thế lực truyền thống, được kỳ vọng sẽ kiểm soát thế trận. Hy Lạp, đội chủ nhà, được xem là đối thủ ở tầng dưới về mặt danh tiếng nhưng đủ cứng để gây khó dễ. Và họ đã gây khó dễ theo cách không hề hoa mỹ.

Hiệp một thuộc về Hy Lạp. Họ không cầm bóng nhiều, không dựng lên những pha phối hợp dài. Họ chơi trực diện, theo chiều dọc, bằng những đường bóng dài từ thủ môn Tzolakis vượt qua tuyến pressing của đối phương. Đó là một lối đánh rẻ, hiệu quả, và đầy toan tính. Bàn mở tỷ số của Ioannidis ra đời đúng theo khuôn mẫu ấy: một đường bóng dài, một pha đánh đầu làm tường, và một cú dứt điểm gọn gàng. Hy Lạp dẫn trước hai bàn trong hiệp một, và nếu chỉ nhìn vào bảng tỷ số, người ta sẽ tưởng đó là một cuộc áp đảo toàn diện. Nhưng thống kê lại kể một câu chuyện khác: họ chỉ tung ra tổng cộng tám cú sút trong cả trận.

Đây là điểm tôi muốn dừng lại lâu nhất. Hy Lạp không thắng thế trận; họ thắng những khoảnh khắc. Với tám cú sút và một hiệp một gần như hoàn hảo về mặt hiệu quả, họ biến rất ít cơ hội thành rất nhiều đe dọa. Xác suất giành chiến thắng của họ được đánh giá cao, nhưng họ lại không thể kết liễu trận đấu. Đó là dấu hiệu của một đội bóng sống bằng hiệu quả nhất thời chứ chưa phải bằng sức mạnh hệ thống.

Ngược lại, hiệp một của Hà Lan là một bức tranh của sự rối loạn. Họ pressing nhưng không đồng bộ, dâng cao nhưng để lại những khoảng trống sau lưng, và để Hy Lạp khai thác đúng cái khe hở ấy. Khi một đội bóng lớn để thủng lưới hai bàn từ những pha chuyển đổi trạng thái, vấn đề thường nằm ở tổ chức phòng ngự chứ không nằm ở chất lượng cá nhân. Đó là lý do tôi cho rằng hiệp một của Hà Lan phản ánh một hệ thống chưa vào guồng, hơn là một sự sụp đổ tinh thần.

Hiệp hai là một trận đấu khác. Hà Lan tăng cường độ tấn công, mở rộng biên, và đẩy tuyến phòng ngự lên cao hơn. Van Dijk — trung vệ đội trưởng — là người rút ngắn cách biệt, một chi tiết đáng chú ý bởi nó cho thấy đội bóng phải dựa vào một hậu vệ để tạo đột phá. Rồi Reijnders gỡ hòa ở phút cuối bằng cú vô-lê cận thành. Giữa hai bàn thắng ấy, Dumfries hai lần đưa bóng vào lưới và hai lần bị tước đi vì lỗi việt vị. Bàn của Tzolis phía Hy Lạp cũng bị từ chối vì một cầu thủ ở thế việt vị đã cản trở tầm nhìn của thủ môn.

Ở đây, tôi muốn nói về VAR như một nhân vật thầm lặng của trận đấu. Ba bàn thắng bị hủy là chuyện thường thấy trong bóng đá hiện đại, nhưng cách chúng bị hủy lại đặt ra những câu hỏi về biên độ của phán đoán. Việc Dumfries hai lần rơi vào thế việt vị cho thấy Hà Lan có lẽ đã dâng tuyến phòng ngự lên rất cao trong hiệp hai, và chính họ trở thành nạn nhân của thế trận mà họ tạo ra. Còn bàn bị hủy của Tzolis, với lý do cầu thủ ở thế việt vị gây ảnh hưởng đến thủ môn, chạm đúng vào vùng xám quen thuộc: đâu là lỗi rõ ràng và hiển nhiên? Người ta có thể tranh luận rằng nếu VAR không can thiệp, tỷ số đã có thể là 3-2 hoặc 4-2, và cục diện bảng đấu đã khác.

Trong nghề của tôi, có một điều tôi luôn nhắc bản thân: một bàn thắng bị hủy không xóa đi khoảnh khắc, nó chỉ đổi chỗ cho khoảnh khắc ấy trong ký ức tập thể. Dumfries vẫn đã ăn mừng. Tzolis vẫn đã thấy lưới rung. Cảm xúc ấy là thật, dù bảng tỷ số không công nhận. Và có lẽ chính vì thế mà người hâm mộ Hy Lạp rời sân với cảm giác bị tước mất điều gì đó.

Bây giờ đến phần tôi muốn phản biện. Câu chuyện được truyền thông dựng lên sau trận là "Reijnders cứu Hà Lan". Đó là một câu chuyện đẹp, gọn gàng, dễ bán. Nhưng nó dựa trên một mẫu cực nhỏ: một bàn thắng, trong một trận đấu, ở một giải đấu mà cả hai đội đều không chịu áp lực sống còn. Tôi không phủ nhận giá trị của khoảnh khắc ấy. Tôi chỉ muốn nói rằng việc biến nó thành biểu tượng cho sự trỗi dậy của một cầu thủ là cách chúng ta thường đọc thể thao — và thường đọc sai.

Điều đáng lo hơn nằm ở chỗ khác: Hà Lan khởi đầu chậm. Họ để thủng lưới hai bàn trước một đối thủ bị đánh giá thấp hơn. Nếu đối thủ tiếp theo là một đội mạnh hơn, kiểu như Pháp, thì việc bị dẫn hai bàn trong hiệp một có thể là dấu chấm hết thay vì một màn ngược dòng. Cú gỡ hòa phút cuối đã che đi vấn đề cấu trúc ấy, và đó chính là cái bẫy của những màn lội ngược dòng: chúng khiến người ta quên đi nguyên nhân khiến mình phải lội ngược dòng.

Phía Hy Lạp cũng vậy. Họ có xác suất thắng cao, dẫn hai bàn, rồi để vuột mất chiến thắng. Một đội bóng học được cách kết liễu trận đấu sẽ không để điều đó xảy ra. Vấn đề của Hy Lạp nằm ở chỗ khác, không nằm ở tài năng — họ đã chứng minh điều ngược lại trong hiệp một — mà nằm ở khả năng quản lý thế trận khi đã nắm lợi thế.

Qatar dạy tôi rằng cú ngã không phải điểm kết thúc, mà là chỗ đất trũng để mùa xuân đứng dậy. Nhưng tôi cũng học được một điều ngược lại: không phải cú ngã nào cũng cần được tô hồng. Có những cú ngã chỉ đơn giản là dấu hiệu cho thấy bạn cần sửa lại tư thế trước khi bước tiếp.

Bức tranh dư luận sau trận có lẽ sẽ chia đôi. Phía Hà Lan là sự nhẹ nhõm — họ thoát thua, giữ mạch bất bại, và có một người hùng mới để ca ngợi. Phía Hy Lạp là nỗi tiếc nuối — họ chơi tốt hơn kỳ vọng nhưng chỉ thu về một điểm, và cảm giác bị tước đi chiến thắng bởi những quyết định của công nghệ. Áp lực lên huấn luyện viên Hà Lan sẽ tăng lên trong ngắn hạn, nhưng cú gỡ hòa đã kịp giải tỏa phần nào. Với các cầu thủ trụ cột như Van Dijk và Reijnders, trận này mang lại tín hiệu tích cực. Còn với thủ môn Verbruggen, hai bàn thua trong hiệp một là một vết gợn khó tránh.

Tôi vẫn luôn nhìn mỗi trận thua như một thứ địa hình. Cú ngã của Hà Lan trong hiệp một là một vùng đất trũng — nơi họ buộc phải đứng dậy, hoặc chìm hẳn. Họ đã đứng dậy, nhưng đứng dậy từ đáy chỉ là một sự cứu vãn, chứ chưa phải một chiến lược. Sự khác biệt giữa một đội bóng lớn và một đội bóng chỉ có những khoảnh khắc lớn nằm ở chỗ đó.

Còn Hy Lạp, đội đã chơi bằng lòng kiêu hãnh của kẻ không được kỳ vọng, xứng đáng nhận được nhiều hơn một câu "suýt thắng" trong các bản tin. Mỗi màu áo là một quê hương mà con người ta chọn để yêu, và chúng tôi — những người viết — là khách trọ của vô vàn quê hương ấy. Tôi muốn viết cho Hy Lạp một dòng tử tế, bởi tám cú sút và hai bàn thắng trong hiệp một là một tuyên ngôn về sự hiệu quả đáng nể.

Một trận hòa kịch tính như thế này cũng nhắc tôi nhớ vì sao Nations League vẫn có chỗ đứng trong lịch thi đấu dày đặc. Nó không tạo ra những trận kinh điển, nhưng nó tạo ra những khoảnh khắc mà truyền hình muốn bán và người hâm mộ muốn xem lại. Một màn ngược dòng phút cuối, ba bàn thắng bị hủy, một người hùng mới nổi — đó là nguyên liệu của những đoạn highlight lan truyền. Nhưng đằng sau những đoạn highlight ấy, công việc thật của một đội tuyển vẫn là trả lời được câu hỏi vì sao họ lại rơi vào tình thế phải ngược dòng.

Điều tôi mang về từ trận đấu này nằm ở câu hỏi mà cả hai đội sẽ phải trả lời trong những tháng tới: Hà Lan có học được cách bắt đầu trận đấu trước khi bị dẫn bàn không, và Hy Lạp có học được cách giữ lấy chiến thắng khi đã đặt tay lên nó không? Bảng đấu vẫn cân bằng, cả hai vẫn bất bại, và đó chính là điều khiến cuộc đua phía trước trở nên đáng chờ đợi. Tôi bắt đầu viết giữa rừng World Cup, nơi tiếng nói của tôi chỉ là một chiếc lá. Nhưng một chiếc lá đủ biết hướng gió, và gió của bảng A2 đang đổi chiều.