Messi rời đội tuyển: Argentina mất đi biểu tượng, hay giải phóng chính mình?

Phút thứ 10 của trận đấu giữa Boca Juniors và Vélez Sarsfield tại vòng 16 Copa Argentina, trên sân Mario Alberto Kempes, trọng tài cho dừng trận đấu. Khán đài im lặng trong một giây, rồi cả sân vận động vỗ tay. Không có bàn thắng, không có pha bóng đẹp, chỉ có một cái tên được xướng lên: Lionel Messi. Hai ngày trước, anh đã tuyên bố từ giã đội tuyển Argentina. Và ngay lập tức, cả một nền bóng đá đã dừng lại để vỗ tay cho anh. Đó là một khoảnh khắc hiếm hoi trong lịch sử bóng đá hiện đại: một cầu thủ chưa chính thức bước ra khỏi đường hầm, nhưng cả một quốc gia đã chuẩn bị sẵn nghi thức tiễn đưa. Liên đoàn bóng đá Argentina (AFA) đã ban hành nghị quyết ngày 2 tháng 9, yêu cầu tất cả các giải đấu dưới quyền quản lý của mình – từ bóng đá nam, nữ, futsal đến bóng đá bãi biển – dành một phút vỗ tay ở phút thứ 10 của mỗi trận đấu. Con số 10 không phải ngẫu nhiên: đó là số áo mà Messi đã mang từ năm 2026, sau khi bắt đầu sự nghiệp quốc tế với số 19 tại World Cup 2026. Một chi tiết nhỏ, nhưng nó nói lên tất cả: đây không chỉ là một lời tri ân, mà là một cách để cả nền bóng đá Argentina nhận diện chính mình qua một con người. Tôi đã theo dõi bóng đá Argentina từ những ngày còn ngồi ở quán cà phê Sài Gòn, xem những trận đấu của Messi qua màn hình nhỏ. Tôi nhớ trận đấu với Hàn Quốc tại World Cup 2026, khi Timo Werner chạy không bóng suốt 90 phút mà không nhận được một đường chuyền nào trong vòng cấm. Tôi đã viết về sự cô đơn của một mũi nhọn trẻ trong một hệ thống già cỗi. Và bây giờ, khi Messi rời đi, tôi lại thấy một sự tương đồng: Argentina đã xây dựng quá nhiều thứ xung quanh một cá nhân, đến mức khi cá nhân đó không còn, cả hệ thống phải đối mặt với câu hỏi căn bản: chúng ta là ai mà không có anh ấy? Số liệu của Messi là những con số không thể tranh cãi: 207 lần khoác áo đội tuyển, 125 bàn thắng, 65 pha kiến tạo – tất cả đều là kỷ lục của bóng đá Argentina. Nhưng những con số đó không nói lên điều quan trọng nhất: cách mà Messi đã định hình lại cách cả một quốc gia nhìn nhận về bóng đá. Trước anh, Argentina luôn tự hào về những tiền đạo đơn độc như Maradona, những người có thể tự mình thay đổi cục diện trận đấu. Messi cũng vậy, nhưng anh làm điều đó theo một cách khác: không phải bằng sức mạnh hay sự lì lợm, mà bằng sự chính xác đến từng chi tiết, bằng khả năng đọc trận đấu mà không ai có thể dạy được. Tuy nhiên, chính sự phụ thuộc vào Messi đã che giấu những vấn đề cơ cấu của bóng đá Argentina. Khi anh còn thi đấu, người ta có thể dễ dàng bỏ qua việc hàng tiền vệ thiếu sáng tạo, hay hàng phòng ngự thiếu tốc độ, bởi vì Messi luôn có thể tạo ra khoảnh khắc thiên tài. Nhưng khi anh rời đi, những lỗ hổng đó lộ ra rõ ràng. Đội tuyển Argentina sẽ phải tìm ra một cách chơi tập thể hơn, nơi không có một ngôi sao trung tâm nào, mà là một tập thể vận hành trơn tru. Điều này không dễ dàng, bởi vì văn hóa bóng đá Argentina luôn tôn thờ cá nhân. Có một góc nhìn phản trực giác mà tôi muốn đưa ra: sự ra đi của Messi có thể là cơ hội để Argentina giải phóng chính mình. Trong nhiều năm, đội tuyển đã bị ám ảnh bởi việc phải xây dựng đội hình xung quanh Messi, phải tìm ra những cầu thủ có thể bù đắp cho những điểm yếu của anh, phải chơi theo cách mà anh cảm thấy thoải mái. Điều đó đã tạo ra một sự phụ thuộc tâm lý không lành mạnh. Bây giờ, khi không còn Messi, Argentina có thể bắt đầu xây dựng một đội bóng dựa trên ý tưởng tập thể, nơi mọi cầu thủ đều có trách nhiệm sáng tạo, nơi không ai được phép đứng yên chờ đợi một phép màu. Tôi đã chứng kiến điều tương tự ở bóng đá Việt Nam, nơi chúng ta từng phụ thuộc quá nhiều vào một vài cá nhân xuất sắc. Khi họ vắng mặt, đội bóng trở nên rời rạc. Nhưng dần dần, chúng ta đã học được cách xây dựng một lối chơi tập thể, nơi mọi vị trí đều có thể tạo ra sự khác biệt. Đó là một quá trình đau đớn, nhưng cần thiết. Argentina sẽ phải trải qua điều tương tự. Về mặt thể chế, AFA đã hành động rất nhanh chóng. Nghị quyết ngày 2 tháng 9 cho thấy một cơ quan quản lý có khả năng điều phối tốt, nhưng cũng cho thấy họ hiểu rằng đây là một khoảnh khắc lịch sử cần được quản lý cẩn thận. Việc tri ân ở phút thứ 10 không chỉ là một cử chỉ tượng trưng, mà còn là một cách để tạo ra một nghi thức chung cho cả nền bóng đá, một cách để mọi người cảm thấy họ là một phần của câu chuyện lớn hơn. Tuy nhiên, tôi tự hỏi: liệu việc lặp lại nghi thức này ở mọi trận đấu có tạo ra sự nhàm chán? Liệu nó có trở thành một thói quen vô nghĩa sau một thời gian? Nghị sĩ Monica Frade đã đề xuất trao cho Messi danh hiệu đại sứ danh dự của Argentina. Đây là một động thái chính trị, nhưng nó cũng phản ánh một thực tế: Messi không chỉ là một cầu thủ bóng đá, anh là một biểu tượng văn hóa, một phần của bản sắc dân tộc. Việc trao cho anh một vai trò chính thức sẽ là một sự công nhận xứng đáng, nhưng nó cũng đặt ra câu hỏi: liệu một cầu thủ bóng đá có nên trở thành một nhà ngoại giao? Liệu anh có thể đại diện cho Argentina theo cách mà một chính trị gia không thể? Tôi không có câu trả lời. Nhưng tôi tin rằng, trong những tuần tới, chúng ta sẽ thấy nhiều hơn những lời tri ân, nhiều hơn những bài báo ca ngợi, và nhiều hơn những cuộc tranh luận về di sản của Messi. Và tôi cũng tin rằng, ở đâu đó trong những dòng chảy đó, sẽ có những câu hỏi khó hơn: Argentina sẽ chơi như thế nào khi không có Messi? Ai sẽ là người kế nhiệm? Liệu đội tuyển có thể vô địch World Cup mà không có anh? Câu trả lời có thể không đến ngay lập tức. Nhưng như tôi đã học được từ những năm tháng theo dõi bóng đá hạng Nhì, nơi những viên ngọc thô đang ngủ quên, những câu trả hỏi lớn thường được trả lời không phải bằng lời nói, mà bằng hành động trên sân cỏ. Argentina sẽ phải tự trả lời bằng cách chơi của mình, bằng cách xây dựng một thế hệ mới, bằng cách tìm ra một bản sắc mới. Và khi nhìn lại khoảnh khắc phút thứ 10 tại Copa Argentina, tôi nhận ra rằng: đó không chỉ là một lời chia tay, mà còn là một lời chào đón – chào đón một tương lai không có Messi, một tương lai mà Argentina sẽ phải tự định nghĩa lại chính mình. Liệu họ có làm được không? Tôi không biết. Nhưng tôi biết rằng, bóng đá luôn có cách để tái sinh, và những khán đài trống vắng sẽ lại đầy ắp tiếng hò reo, bởi vì bóng đá không bao giờ kết thúc với một con người. Messi đã rời đi. Nhưng bóng đá Argentina vẫn còn đó, với tất cả những mảnh vỡ của hy vọng, với tất cả những câu chuyện chưa kể, với tất cả những viên ngọc thô đang chờ được khai quật. Và tôi, với tư cách là một nhà khảo cổ bóng đá, sẽ tiếp tục lắng nghe những tiếng thì thầm từ những nơi không ai nhìn tới, bởi vì tôi biết rằng, ở đó, bóng đá vẫn đang kể những câu chuyện của nó.