Chuyên gia Đoàn Minh Xương: Không có Xuân Sơn, hàng công Việt Nam yếu hơn hẳn

Trên sân vận động ở Bandung, Indonesia, khi tiếng còi kết thúc trận đấu vang lên, các cầu thủ Việt Nam bước xuống sân với khuôn mặt nặng nề. Thái Lan giành chiến thắng 2-0, và đội tuyển Việt Nam chính thức chia tay cuộc đua giành ngôi nhất bảng B. Trên khán đài, người hâm mộ vẫn đứng lại rất lâu, không phải để hát vang những bài ca chiến thắng, mà để nhìn đội bóng của mình rời đi trong im lặng. Khoảng trống lớn nhất trên sân cỏ Bandung lúc đó không phải là một vị trí chiến thuật đơn thuần. Đó là hình bóng của Nguyễn Xuân Sơn, tiền đạo nhập tịch đang phải ngồi ngoài vì chấn thương. Nhưng câu chuyện không dừng lại ở việc thiếu một cầu thủ. Bài toán của đội tuyển Việt Nam tại giải đấu khu vực năm nay phức tạp hơn nhiều so với cách gọi tên một cái tên. Chuyên gia Đoàn Minh Xương, người có nhiều năm theo dõi bóng đá Việt Nam, đã dành thời gian phân tích trận thua này trên báo Tuổi Trẻ. Ông không chỉ nói về kết quả. Ông chỉ ra rằng hàng công Việt Nam không còn là một tập thể vận hành trơn tru khi thiếu vắng Xuân Sơn. Nhận định của ông gây chú ý vì nó chạm vào đúng điểm yếu cấu trúc: một đội bóng trở nên phụ thuộc quá nhiều vào một tiền đạo duy nhất, và khi cầu thủ đó vắng mặt, toàn bộ cách tấn công bị đẩy ra ngoài rìa vòng cấm. Trước trận đấu với Thái Lan, Việt Nam đã có chiến thắng tối thiểu 1-0 trước Philippines. Đó là một kết quả mang lại sự lạc quan dè dặt. Nhưng đối thủ Thái Lan với lối chơi thực dụng và kinh nghiệm trận mạc dày dặn là một bài kiểm tra hoàn toàn khác. Trong một trận cầu được đánh giá là cân bằng, khoảng 50-50 như lời chuyên gia Đoàn Minh Xương nhấn mạnh, đội nào tận dụng cơ hội tốt hơn sẽ giành chiến thắng. Thái Lan đã làm được điều đó. Họ sớm mở tỷ số bằng một cú sút xa của Sarach Yooyen, một pha bóng có phần may mắn nhưng được thực hiện với sự quyết đoán cao. Sau đó, Thái Lan lùi sâu, nhường thế trận, và chờ đợi những sai lầm để tung ra đòn phản công. Thực tế trên sân cho thấy đội tuyển Việt Nam cầm bóng nhiều hơn, nhưng hiệu quả tấn công vô cùng thấp. Những pha bóng được tạo ra chủ yếu đến từ các cú dứt điểm xa vòng cấm. Người xem có thể đếm được sự nôn nóng trong từng đường chuyền cuối. Các cầu thủ Việt Nam liên tục cố gắng tìm khoảng trống giữa hàng phòng ngự dày đặc của Thái Lan, nhưng những đường chuyền vào trung lộ gần như bị bịt kín. Một bàn thắng của Việt Nam đã bị VAR từ chối vì lỗi việt vị. Đó là tình huống có thể thay đổi trận đấu, nhưng lỗi việt vị là một quyết định dứt khoát. Bóng đá không cho phép đội bóng dựa vào những tình huống mà VAR có thể can thiệp để xoay chuyển cục diện. Điều đáng nói là chiến thuật của Thái Lan được thiết kế rất rõ ràng. Họ không cần chiếm lĩnh thế trận. Họ nhường bóng cho Việt Nam và biến khu vực giữa sân thành một mê cung. Chanathip, một cầu thủ quen thuộc với bóng đá Đông Nam Á, được bố trí đá như một số 9 ảo. Anh không bám vào trung vệ mà liên tục lùi về nhận bóng, kéo theo hậu vệ Việt Nam khỏi vị trí, tạo ra khoảng trống phía sau để Thái Lan khai thác. Đây là sự khác biệt lớn về tư duy chiến thuật. Việt Nam mất Xuân Sơn và không có một điểm tựa nào ở phía trên. Thái Lan mất một tiền đạo cắm thực thụ nhưng có Chanathip biến hóa để lấp đầy khoảng trống. Một đội bóng phụ thuộc vào con người, đội kia phụ thuộc vào ý tưởng. Chuyên gia Đoàn Minh Xương phân tích rằng Xuân Sơn không đơn thuần là một cầu thủ ghi bàn. Anh là người giữ bóng, là điểm tựa chịu áp lực từ các trung vệ đối phương, là người tạo ra không gian cho các cầu thủ chạy cánh và tiền vệ phía sau. Khi Xuân Sơn có mặt, các hậu vệ Thái Lan hoặc bất kỳ đối thủ nào buộc phải bám sát anh, kéo giãn hàng phòng ngự, từ đó mở ra khoảng trống ở hai biên. Khi anh vắng mặt, bóng vẫn được luân chuyển nhưng không ai dám nhận bóng quay lưng lại khung thành. Dinh Bac, một cầu thủ trẻ được trao cơ hội ở vị trí cao nhất, không thể làm được điều Xuân Sơn làm. Đây không phải lỗi của Đình Bắc. Đó là sự khác biệt về thể hình, thể lực, kỹ năng che chở bóng, và quan trọng nhất là khả năng chịu đòn từ các trung vệ giàu kinh nghiệm. Trong trận đấu đó, HLV Kim Sang Sik buộc phải điều chỉnh đội hình. Từ sơ đồ 3-4-3 quen thuộc, ông chuyển sang 3-5-2. Sự thay đổi này có thể là một nỗ lực tăng cường tuyến giữa, nhưng cái cách đội hình vận hành cho thấy đây là sự vá víu hơn là một đòn bẩy chiến thuật. Hậu vệ trái Cao Quang Vinh được kéo vào trung lộ để chơi như một tiền vệ. Điều này bộc lộ một vấn đề lớn: hàng tiền vệ của Việt Nam thiếu người. Khi một đội bóng buộc phải đưa hậu vệ quán xuyến khu vực giữa sân, điều đó chứng tỏ sự chuẩn bị lực lượng đã có lỗ hổng từ trước. Không phải một quyết định cá nhân, mà là một sự thiếu hụt về chiều sâu đội hình. Những sự thay đổi người trong hiệp hai như đưa Hai Long, Hoàng Đức vào sân đã giúp đội tuyển cải thiện khả năng phối hợp. Nhưng khi trận đấu đã ở thế phải dồn lên tìm bàn gỡ, sự cải thiện về tinh thần không đủ để tạo ra một pha bóng mang tính quyết định. Hoàng Đức vừa trở lại sau chấn thương. Nhiều cầu thủ khác cũng không có trạng thái thể lực tốt nhất. Chuyên gia Đoàn Minh Xương thẳng thắn nói rằng đội tuyển đang có quá nhiều vấn đề, rằng đây không phải một đội hình đầy đủ và khỏe mạnh. Đây là một sự thật phũ phàng nhưng rất đáng để nhìn lại. Có một điều mà nhiều người hâm mộ có thể quên khi nhìn vào kết quả 0-2. Đội tuyển Việt Nam vốn mạnh nhất khi được chơi phòng ngự phản công. Khi bị dẫn bàn từ sớm, toàn bộ trạng thái trận đấu bị đảo ngược. Việt Nam buộc phải đẩy cao đội hình, dâng lên tấn công, và chính điều đó đã tước đi vũ khí lợi hại nhất của họ. Thái Lan chủ động mời gọi sự dâng cao đó, sau đó dùng những đường phản công nhanh để kết liễu. Đây không phải là một diễn biến bất ngờ. Đây là một kịch bản có thể được hình dung ngay khi Xuân Sơn vắng mặt. Khi đội bóng không có điểm tựa phía trên, việc cầm bóng nhiều trở thành thứ bóng đá vô hại. Thái Lan biết điều đó. Họ để Việt Nam cầm bóng và tự đưa mình vào bế tắc. Sự thật nằm ở chỗ: bóng đá hiện đại không cho phép một đội bóng phụ thuộc vào một cầu thủ duy nhất, dù cầu thủ đó xuất sắc đến đâu. Xuân Sơn là một tiền đạo quan trọng, điều đó không cần bàn cãi. Nhưng nếu sự vắng mặt của anh khiến toàn đội không còn khả năng tấn công, thì vấn đề nằm ở hệ thống, không chỉ nằm ở con người. Một đội bóng mạnh cần chuẩn bị cho tình huống mất đi cầu thủ chủ lực. Chuyên gia Đoàn Minh Xương đã chỉ ra rằng hàng công Việt Nam yếu hơn hẳn khi không có Xuân Sơn. Điều đó đúng. Nhưng câu hỏi quan trọng hơn là: vì sao hàng công lại yếu đến mức chỉ trông chờ vào một người? Vì sao không ai trong số những tiền đạo nội được trao cơ hội có thể đảm nhận vai trò ít nhất là thu hút hậu vệ đối phương và tạo khoảng trống cho đồng đội? Đình Bắc phải nhận những lời chê bai gay gắt sau trận đấu. Nhưng cách nhìn đó có phần bất công. Đình Bắc là một cầu thủ trẻ, có khả năng đi bóng và xử lý trong phạm vi hẹp, nhưng anh không phải một tiền đạo cắm thuần túy. Ép một cầu thủ trẻ vào vai trò mà cơ thể anh không được rèn luyện để đảm nhận là một sự thất bại trong khâu tuyển chọn, không phải sự thất bại của cầu thủ. Khi một cầu thủ bị đặt sai vai trò, điều duy nhất chúng ta nhìn thấy là một màn trình diễn kém cỏi. Nhưng đằng sau màn trình diễn đó là câu chuyện về sự thiếu hụt nhân sự, về việc đội ngũ huấn luyện không có kế hoạch B rõ ràng. Trận thua trước Thái Lan cũng cho thấy khoảng cách về chiều sâu đội hình giữa hai đội. Thái Lan có tuyến tiền vệ dày hơn, có thể thay đổi nhân sự mà không làm suy yếu sức chiến đấu. Họ có thể xoay vòng Chanathip, Sarach Yooyen, và hàng loạt cầu thủ khác mà vẫn duy trì được sự sắc sảo. Trong khi đó, Việt Nam phải kéo một hậu vệ cánh vào đá tiền vệ trung tâm. Đây là dấu hiệu của một sự mất cân bằng tương đối về nguồn lực. Không ai nói rằng Việt Nam yếu hơn Thái Lan về truyền thống hay đẳng cấp. Nhưng trong trận đấu cụ thể này, sự linh hoạt và chiều sâu của Thái Lan là yếu tố quyết định. Một câu chuyện lớn hơn cũng cần được nhắc đến: bóng đá Việt Nam thiếu một tiền đạo nội có thể thay thế Xuân Sơn. Đây không phải là vấn đề mới. Hàng chục năm nay, bóng đá Việt Nam luôn gặp khó khăn trong việc tìm ra một tiền đạo cắm bản địa có thể hình, thể lực và bản năng săn bàn ổn định. Việc phụ thuộc vào một cầu thủ nhập tịch là giải pháp tình thế, nhưng nó đặt ra câu hỏi về công tác đào tạo trẻ. Liệu chúng ta có đang đầu tư đúng vào vị trí số 9 hay không? Liệu các trung tâm đào tạo bóng đá trẻ của chúng ta có thực sự tạo ra những trung phong biết cách chiến đấu trong vòng cấm, hay chỉ tạo ra những cầu thủ chạy cánh khéo léo? Những câu hỏi này không mới, nhưng trận thua trước Thái Lan là một lời nhắc nhở đắt giá. Áp lực truyền thông đang dồn lên vai HLV Kim Sang Sik. Khi một chuyên gia có uy tín như Đoàn Minh Xương công khai chỉ trích, khi một đội bóng không thể giành ngôi nhất bảng chỉ sau một trận thua, mọi thứ có thể trở nên nặng nề hơn nhiều so với mức cần thiết. Tuy nhiên, điều cần làm lúc này không phải là tìm một cái tên để chịu trách nhiệm. Đội tuyển Việt Nam vẫn còn những trận đấu phía trước. Nếu không có Xuân Sơn, cách duy nhất để vượt qua là thay đổi cách tiếp cận trận đấu. Không ai có thể chạy nhanh hơn một chấn thương. Nhưng toàn đội có thể vận hành sao cho không phải phụ thuộc vào một cá nhân duy nhất. Cần nhìn nhận một cách công bằng rằng các cầu thủ Việt Nam đã chiến đấu hết mình. Họ cố gắng, họ chạy, họ khát khao. Vấn đề không nằm ở thái độ. Vấn đề nằm ở việc đội bóng không có sự lựa chọn thay thế phù hợp, không có một cấu trúc tấn công dự phòng, và bị đối thủ dẫn dắt vào một trận đấu mà họ không thể chơi theo sở trường. Đây là một thất bại đáng giá nếu chúng ta nhìn vào gốc rễ của nó. Nhưng nếu chỉ dừng lại ở câu chuyện “có Xuân Sơn thì sẽ thắng”, đội tuyển sẽ mãi đi trong vòng lặp của sự phụ thuộc. Các cuộc tranh luận sau trận đấu thường có xu hướng cực đoan. Một bộ phận người hâm mộ cho rằng đội tuyển thua vì thiếu Xuân Sơn, và mọi thứ sẽ ổn khi anh trở lại. Một bộ phận khác lại nhanh chóng kết luận rằng HLV Kim Sang Sik đã thất bại. Thực tế nằm ở giữa. Xuân Sơn vô cùng quan trọng, nhưng một đội tuyển quốc gia không thể xây dựng vận mệnh của mình trên một cầu thủ không thể đảm bảo thể lực qua trọn giải đấu. Khi một cầu thủ chấn thương ngay từ trận đấu đầu tiên, đó là một rủi ro đã được biết trước. Câu hỏi là đội ngũ huấn luyện đã chuẩn bị gì cho tình huống đó? Những buổi tập kín, những thử nghiệm đội hình, những kế hoạch chiến thuật khác nhau có thực sự được tiến hành hay không? Từ những gì diễn ra trên sân, câu trả lời là chưa đủ. Bóng đá là môn thể thao của sự chuẩn bị. Kết quả trận đấu chỉ được quyết định trong 90 phút, nhưng những gì xảy ra trên sân là sản phẩm của hàng tuần làm việc trong bóng tối. Thái Lan bước vào trận đấu này với một kế hoạch rõ ràng. Họ biết Việt Nam sẽ kiểm soát bóng nhiều, họ biết Việt Nam không có điểm tựa, và họ biết cách khai thác sự sốt ruột của đối thủ. Trong khi đó, Việt Nam có vẻ như chỉ biết mình sẽ có một đội hình khác vì Xuân Sơn chấn thương, nhưng không biết đội hình đó sẽ chơi thế nào. Sự khác biệt này không đến từ trận đấu, mà đến từ phòng họp, từ sân tập, từ việc phân tích đối thủ một cách tỉ mỉ. Chuyên gia Đoàn Minh Xương còn nhấn mạnh đến trạng thái thể lực của nhiều cầu thủ. Không phải tất cả cầu thủ Việt Nam đều có thể trạng tốt nhất trong trận đấu này. Điều đó dẫn đến một vấn đề lớn hơn: công tác chuẩn bị của đội tuyển. Trước một giải đấu khu vực, đội tuyển cần có đầy đủ lực lượng, cần có thời gian để hồi phục thể lực, cần có sự phối hợp chặt chẽ với các câu lạc bộ trong việc quản lý tải trọng thi đấu. Nếu nhiều cầu thủ không đạt thể trạng tốt nhất, nếu đội hình không đầy đủ, đó là một thất bại trong khâu chuẩn bị, không phải là sự trừng phạt của số phận. Không thể phủ nhận rằng chiến thắng của Thái Lan mang đến một thông điệp mạnh mẽ. Họ cho thấy đẳng cấp không nằm ở việc sở hữu những ngôi sao lớn nhất, mà nằm ở việc biết cách sử dụng những con người mình có một cách hiệu quả nhất. Thái Lan không cần một Xuân Sơn để thắng Việt Nam. Họ cần một Chanathip biết di chuyển thông minh, một Sarach Yooyen dám dứt điểm từ xa, và một tập thể chơi thứ bóng đá thực dụng khi cần thiết. Điều đó đáng để đội tuyển Việt Nam suy ngẫm. Trận đấu với Thái Lan không phải là tận thế. Đội tuyển vẫn còn cơ hội để sửa sai trong các trận đấu tiếp theo. Nhưng thời gian không chờ đợi. Nếu không nhanh chóng tìm ra phương án thay thế cho Xuân Sơn, nếu không nhanh chóng cải thiện thể lực và tinh thần của đội, một thất bại nữa là điều hoàn toàn có thể xảy ra. Người hâm mộ có thể tha thứ cho một trận thua, nhưng họ sẽ khó chấp nhận nếu đội bóng lặp lại những sai lầm tương tự. Khi một đội bóng không thể tấn công mà không có một cầu thủ, đó không phải là chuyện của một cầu thủ. Đó là chuyện của cả một hệ thống. Nhìn từ góc độ phát triển lâu dài, sự vắng mặt của Xuân Sơn có thể là cơ hội để đội tuyển buộc phải tìm ra một cách chơi mới. Trong bóng đá, một cuộc khủng hoảng thường là chất xúc tác cho sự thay đổi. Nếu đội tuyển tiếp tục chơi như cũ và chờ đợi một tiền đạo nhập tịch trở lại, những trận đấu khó khăn sẽ lặp lại. Nhưng nếu họ dũng cảm thử nghiệm một sơ đồ chiến thuật khác, trao cơ hội cho những cầu thủ khác, xây dựng một cách tấn công tập thể, họ có thể tạo ra một đội tuyển khó bị bắt nạt hơn. Sự lệ thuộc vào một cá nhân luôn là con dao hai lưỡi. Khi người đó tỏa sáng, cả đội thăng hoa. Khi người đó vắng mặt, cả đội chìm nghỉm. Đây là bài học lớn nhất từ trận thua tại Bandung. Các đội tuyển mạnh trên thế giới thường xây dựng lối chơi dựa trên nguyên tắc, không dựa trên cá nhân. Họ có thể mất một ngôi sao nhưng vẫn vận hành nhờ một hệ thống chiến thuật rõ ràng. Việt Nam cần hướng đến điều đó. Tất nhiên, cần thời gian, cần sự kiên nhẫn, cần đầu tư vào đào tạo trẻ. Nhưng trước mắt, trong khuôn khổ giải đấu hiện tại, đội tuyển cần một giải pháp tình huống. Đó có thể là sử dụng một tiền đạo cắm thực thụ khác, điều chỉnh lối chơi sang phòng ngự phản công sở trường, hoặc chấp nhận một trận đấu không có nhiều bóng nhưng có nhiều khoảng trống hơn. Trong những ngày tới, người hâm mộ sẽ chờ đợi những tín hiệu từ ban huấn luyện. Họ muốn biết kế hoạch cho trận đấu tiếp theo là gì, cách đội tuyển xử lý vấn đề thể lực ra sao, và liệu có một cầu thủ trẻ nào được trao cơ hội để tạo ra sự khác biệt. Bóng đá được yêu thích vì nó luôn có những bất ngờ. Ngay cả khi mọi thứ đang tồi tệ, vẫn có thể có một câu chuyện tích cực được viết lên. Nhưng để một câu chuyện tích cực xuất hiện, trước tiên cần có sự trung thực về những gì đã xảy ra. Không thể đổ hết lỗi lên một cầu thủ trẻ, không thể chỉ than vãn về chấn thương, không thể mãi nhìn về một cái tên đang ở ngoài sân. Hàng công Việt Nam không có Xuân Sơn rõ ràng là yếu hơn hẳn. Đó là một nhận định chính xác. Nhưng nhận định đó không nên biến thành một lời bào chữa. Nó nên được dùng như một lời cảnh báo: đội tuyển phải thay đổi, phải linh hoạt, phải có những phương án dự phòng. Chấn thương là một phần của bóng đá. Những cầu thủ quan trọng có thể vắng mặt bất cứ lúc nào. Đội nào chuẩn bị tốt hơn cho những tình huống như vậy, đội đó sẽ đứng vững. Thái Lan đã cho thấy điều đó ở Bandung. Việt Nam có thể học từ điều đó, hoặc tiếp tục lặp lại vòng lặp phụ thuộc. Khi mùa giải khu vực khép lại, người ta sẽ không chỉ nhớ đến tỷ số 0-2. Họ sẽ nhớ đến hình ảnh đội tuyển Việt Nam bế tắc, không tìm được đường vào khung thành. Họ sẽ nhớ đến việc một cầu thủ chấn thương được nhắc đến nhiều hơn những người đang có mặt trên sân. Và họ sẽ nhớ đến câu hỏi lớn nhất: nếu không có Xuân Sơn, đội tuyển Việt Nam chiến đấu bằng gì? Câu trả lời hiện tại là không đủ rõ ràng. Câu trả lời trong tương lai sẽ quyết định vị thế của bóng đá Việt Nam tại khu vực. Có thể chỉ là một khoảng thời gian ngắn, có thể là một bước ngoặt dài hơi. Nhưng hướng đi phải bắt đầu từ sự thừa nhận rằng một đội bóng không thể phụ thuộc mãi vào một ngôi sao đơn lẻ. Đội tuyển Việt Nam vẫn là một trong những đội bóng mạnh nhất khu vực. Thái Lan cũng vậy. Những cuộc đối đầu giữa hai đội sẽ còn tiếp diễn, và mỗi trận đấu là một bài kiểm tra mới. Trận thua này không hủy diệt hy vọng, nhưng nó phơi bày những vết nứt cần phải hàn gắn. Các cầu thủ cần tin tưởng lẫn nhau hơn, ban huấn luyện cần chuẩn bị kỹ hơn, và các nhà quản lý bóng đá cần nhìn vào hệ thống đào tạo trẻ. Một giải đấu đáng quên có thể là khởi đầu cho những điều không thể nào quên theo hướng tích cực. Bóng đá của chúng ta có bao giờ ngừng lại? Không, bởi trái bóng luôn lăn về phía trước, và đội tuyển Việt Nam cũng phải lăn về phía trước theo cách của mình.