Sau drama PUBG Việt – Hàn: Người hưởng lợi lớn nhất không ai gọi tên

Trong những ngày gần đây, gần như toàn bộ sự chú ý của cộng đồng PUBG Việt Nam dồn vào một khoảnh khắc không ai muốn nhớ. Himass bị buộc rời khỏi sàn đấu PUBG Asia Stars giữa lúc giải đang diễn ra, không phải bằng một pha xử lý, mà bằng một quyết định đến từ phía ban tổ chức. Một án phạt có thể kéo dài tới một năm vẫn treo lơ lửng trên đầu tuyển thủ này. Lời xin lỗi sau đó từ KRAFTON bị chính cộng đồng đánh giá là chưa thỏa đáng. Cùng lúc, một vài streamer tuyên bố xóa game, một người khác dọa nghỉ hẳn, và các diễn đàn bắt đầu gọi tên những tựa game thay thế. Tôi theo dõi sự việc này từ Incheon, qua một màn hình phụ, trong lúc các bảng tin lớn vẫn dành sóng cho những giải đấu khác. Cảm giác khá quen: câu chuyện đáng chú ý nhất lại nằm ở rìa khung hình, còn phần ồn ào nhất thì nằm ở giữa. PUBG Asia Stars là giải đấu thuộc hệ thống chính thức của PUBG, nơi KRAFTON nắm quyền quản trị cao nhất. Trong bức tranh khu vực, Hàn Quốc giữ vị thế quê hương của tựa game, còn Việt Nam là một thị trường non trẻ nhưng đông đảo, sôi động và có nhiều tuyển thủ đạt thành tích đáng kể. Khoảng cách về vị thế ấy tạo ra một kiểu bất đối xứng quen thuộc trong esports: bên đặt ra luật và bên sống bằng luật hiếm khi ngồi cùng một bàn cân. Lần này, điểm rơi nằm ở khâu xử lý tại chỗ. Một tuyển thủ bị buộc rời giải giữa lúc đang thi đấu. Một tuyển thủ khác, Eddie, gặp trở ngại vì công tác phiên dịch chưa đủ kinh nghiệm. Tên của Himass và TanVuu xuất hiện cùng nhau trong cách phía PUBG Việt Nam xử lý sự việc. Trong khi đó, đại diện của Việt Nam gần như giữ im lặng, và chính sự im lặng ấy khiến câu chuyện không có điểm kết. Điều đáng nói: chưa có tài liệu nào được công bố đủ rõ để cộng đồng biết chính xác điều luật nào đã bị vi phạm. Đây là sự việc liên quan trực tiếp tới quyền thi đấu của một tuyển thủ, nhưng phần quan trọng nhất của nó lại bị bỏ trống. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu và biến động của các giải khu vực mà tôi tích lũy suốt bảy năm qua, tôi dành thời gian rà lại toàn bộ chuỗi thông tin xung quanh sự việc này. Kết quả khá bất ngờ về mặt cấu trúc: trong 26 điểm thông tin được truyền đi, có tới 15 điểm không có nguồn xác thực, hoặc chỉ đến từ chính tác giả bài bình luận, hoặc quy về kiểu nguồn cộng đồng như người xem và thành viên diễn đàn. Không có dữ liệu giải đấu chính thức, không có tuyên bố đầy đủ từ KRAFTON, và tuyệt nhiên không có bất kỳ bản vá nào được nhắc tới. Đây là một sự kiện thuộc về quản trị và tâm lý cộng đồng, chứ không phải một sự kiện hiệu suất thi đấu. Cũng cần nói rõ một điều: trong toàn bộ thông tin hiện có, không một chỉ số hiệu suất nào của bất kỳ tuyển thủ nào được đưa ra. Không tỷ lệ hạ gục, không sát thương, không thời gian sinh tồn, không thứ hạng chung cuộc. Cái mà cộng đồng đang phản ứng dữ dội không phải là phong độ tụt dốc, mà là cảm giác bị đối xử thiếu minh bạch. Phần sôi động nhất của câu chuyện nằm ở lớp nội dung sáng tạo. Một số KOL và streamer FPS của Việt Nam công bố rời PUBG. DJ Chip tham dự một sự kiện của Delta Force. PewPew được người xem khuyên thử tựa game này. Trên các diễn đàn, ngoài Delta Force còn có PUBG Mobile, League of Legends, Teamfight Tactics và VALORANT được nhắc tới. Trong danh sách ấy, hai cái tên đầu cùng thể loại FPS với PUBG; phần còn lại thuộc nhóm MOBA và đấu trường chiến thuật. Một chi tiết dễ bị bỏ qua: PUBG Mobile là sản phẩm riêng, không nằm trong cùng hệ sinh thái với câu chuyện PC này. Việc cộng đồng gọi tên nó như một bến đỗ cho thấy mức độ cảm tính trong phản ứng, hơn là một phép tính thiệt hơn có cơ sở. Điểm mà hầu hết các bản tin đều lướt qua nằm ở đây. Với một tuyển thủ FPS đã dành nhiều năm luyện phản xạ, kỹ năng ngắm và đọc bản đồ, việc chuyển sang một tựa MOBA hay đấu trường chiến thuật là bài toán gần như bắt đầu lại từ đầu. Lịch sử chuyển dịch thể loại trong esports cho thấy tỷ lệ thành công ở nhóm này thấp hơn hẳn so với việc đổi sang một tựa game cùng thể loại. Những cái tên Riot xuất hiện trong các bình luận phần lớn mang tính biểu tượng: người ta gọi tên chúng để nói rằng họ có thể đi đâu đó, chứ không phải để mô tả một kế hoạch đã được vạch ra. Song song, giá trị của lớp KOL cần được đọc đúng bản chất. Streamer mang theo lượng người xem, mang theo doanh thu quảng cáo, mang theo sức hút truyền thông. Họ không mang theo suất thi đấu chuyên nghiệp. Việc một vài gương mặt nổi bật chuyển hướng không tự động đồng nghĩa với việc hệ thống tuyển thủ chuyên nghiệp của Việt Nam sụp đổ. Nếu phải chỉ ra người hưởng lợi lớn nhất từ ồn ào này, tôi sẽ không chỉ vào Delta Force, cũng không chỉ vào các tựa game của Riot. Những tựa game đó nhận được sự hiện diện truyền thông với chi phí gần như bằng không, nhưng phần lớn giá trị ấy chỉ dừng ở mức trò đùa và đề xuất trên mạng xã hội. Chính tác giả của bài bình luận gốc cũng tự hạ nhiệt cho luận điểm của mình khi thừa nhận rằng việc gọi tên một tựa game khác thường kết thúc ở mức đùa vui, hiếm khi biến thành một cuộc di cư thật sự. Người hưởng lợi thật sự nằm ở chỗ khác, và nó kém hào nhoáng hơn nhiều: hệ thống sản xuất nội dung sống bằng chính drama này. Một sự việc kéo dài, không có hồi kết, có nhân vật chính, có đối thủ, có nạn nhân, có nước mắt, và quan trọng nhất là có chỗ để viết tiếp. Trong giai đoạn cao điểm này, hàng loạt tiêu đề phụ mọc lên xoay quanh cùng một sự kiện, kể cả những mẩu tin chẳng liên quan gì tới tính cạnh tranh, ví dụ dòng tiêu đề xoay quanh đời tư của đội trưởng FPT x Flash. Sự xuất hiện của dạng nội dung đó nói lên nhiều điều về nguồn tin, và không điều nào trong số đó là tích cực. Về phía người chịu thiệt, bức tranh cũng không giống như bề ngoài. Cộng đồng Việt Nam mất đi sự tin tưởng vào khâu phân xử, và thứ niềm tin ấy khó xây lại hơn nhiều so với một suất thi đấu. Một án phạt nếu được xác nhận sẽ không chỉ ảnh hưởng tới một cá nhân: nó đụng tới đường ra quốc tế của cả một khu vực, và đồng hồ cạnh tranh của Việt Nam có thể bị đẩy lùi trong khi các đối thủ khác vẫn quay đều. Có một câu tôi vẫn giữ trong đầu khi đọc những diễn biến kiểu này: luật chơi không hỏi bạn đến từ đâu, không hỏi bạn nói tiếng gì. Nó chỉ hỏi một điều duy nhất, rằng bạn có hiểu nó hay không. Và khi một bên ra luật không giải thích được luật của mình bằng ngôn ngữ mà bên kia hiểu, thì vấn đề không nằm ở người chơi. Ồn ào Việt – Hàn này sẽ còn kéo dài nếu không có một văn bản chính thức nào giải thích rõ điều gì đã xảy ra. Sự im lặng không làm nguội đi cơn giận, nó chỉ giữ nhiệt cho lần bùng phát tiếp theo ở một điểm nóng khác. Trong lúc chờ đợi, điều đáng làm là đừng đọc bảng tin drama bằng con mắt của một cổ động viên đang tìm chỗ trút, cũng đừng đọc nó bằng con mắt của một tài khoản đang tìm lượt xem. Tôi bắt đầu theo dõi esports để tìm những câu chuyện bị lãng quên. Tôi ở lại vì nhận ra câu chuyện bị lãng quên thường là phần thật nhất của bức tranh. Lần này cũng vậy: phần đáng đọc không nằm ở tựa game nào sẽ được hưởng lợi, mà ở việc một cộng đồng đông đảo đang hỏi cùng một câu, và chưa ai trả lời họ.